Een impressie van het onderzoekspanel

Op verzoek van de voorzitter, Ida Jongsma, stellen alle panelleden zich kort voor met een korte beschrijving van hun ervaringen/werkzaamheden op het gebied van de praktische filosofie en een eerste aanduiding hoe zij in hun praktijk vorm geven aan kwaliteit.

Miriam van Reijen: filosofieonderwijs in het beroepsonderwijs, geeft ook cursussen, 8 jaar een filosofisch café, trainingen over emoties en denkvakanties. Zij levert waar voor haar geld. Die eigen waar heeft te maken met waarheid, bewust maken, leren inzien. De vragen die zij zichzelf stelt om te weten of dit gelukt is zijn met name: - komen mensen terug, - komen er anderen als gevolg van mond tot mond reclame, - heb ik mensen aan het denken gezet, - heeft het tot een verandering geleid, - beklijft het?

Eite Veening: ongeveer 20 jaar consulent, heeft klanten aan huis, geeft cursussen aan o.a. beginnend consulenten, is pleitbezorger van de Aristonide methode. Deskundigheid is de kans op kwaliteit voor de ander en de voorwaarden daartoe. Of die kwaliteit gerealiseerd wordt is afhankelijk van het verloop van een consult. Mijn streven moet zijn dat ik het zo doe dat de ander er wat mee kan doen. Ik ben als consulent daarin een katalysator. Als consulent kun je je werk niet volledig controleren. Een beginnend consulent zal meer belang hebben bij het zich houden aan protocollen. Als je met de routines en protocollen kunt spelen, is er meer sprake van meesterschap. In de uitnodigingsfolder staat een denkmodel over de verhouding tussen kwaliteit en meestersschap. Dit model van Eite behoeft in ieder geval de correctie dat het onmogelijk en onwenselijk is 100% protocollering in een praktijk na te streven.

Edgar Karssing: werkt 11 jaar aan de Universiteit Nijenrode, geeft trainingen in het bedrijfsleven o.a. train de trainers en doet integriteitonderzoek. Hij vergelijkt de filosofische praktijk met een concert. Waar het in de filosofische praktijk uiteindelijk om draait, is het kunnen samenspelen. Kwaliteit zit in de details, in bijvoorbeeld de aandacht die je aan de mensen geeft.

Dries Boele: consulent, al zo'n 20 jaar, socraticus, filosofisch café, geeft trainingen en schrijft artikelen. Kwaliteit is niet te vangen in protocollen of regels. Het is wel belangrijk of je als socraticus met de methode hebt kunnen spelen. In zijn praktijk probeert hij een mobile geest te bewerkstelligen. Heb ik verwarring kunnen stichten? Heb ik andere perspectieven, een anders denken kunnen bieden? Het gaat om een oefening in onvanzelfsprekendheid.

Adriaan Hogendijk: in 1986 als filosofisch raadsman gestart. Al snel bleek dat zijn praktijk gedomineerd werd door enerzijds relatieproblemen en anderzijds loopbaanproblemen. Zijn affiniteit ligt bij loopbaanproblemen en hij is daarmee verder gegaan. Via loopbaancoach is zijn werk nu vooral het coachen van directeuren. Het gaat er daarbij steeds om hoe zij zelf in het leven staan, dat is interessant en dat vinden zijzelf ook interessant. In zo'n gesprek moet je steeds kiezen zonder dat er keuze-criteria voor zijn. We weten niet wat wel en wat niet werkt. Hij begeleidt mensen naar een eigen koers. Belangrijke aspecten van kwaliteit zijn: doe de dingen die de meeste liefde in je opwekken, veel ervaring met jezelf en jezelf als instrument zien.

Vraag Ida: Kwaliteit is kennelijk niet 'anything goes', er zijn wel een aantal vastigheden, maar zo vrij mogelijk. Wat is de deskundigheid van de filosoof gezien de genoemde verschillen? Is het doel gebonden? Ad: Er is geen vooringenomen richting. De richting wordt bepaald door de klant. Ik vraag aan de klant welk doel hij wil bereiken en kijk of ik me opgewonden voel bij dat doel, of ik me daaraan kan verbinden. Dries: er is wel sprake van een vooringenomenheid, maar deze is wel beïnvloedbaar door de cliënt. Je moet als consulent in staat zijn je eigen vooronderstellingen ter discussie te stellen.

Vraag zaal: wat is het specifieke verschil tussen counselen en filosofie? wat is specifiek aan een filosofische praktijk? wat is de specifieke bijdrage van de filosoof… wat is daarin anders? Dries: refereert aan zijn vriendin die psychologe is, zij werkt met het zgn. DSM boek. Dat leidt er toe dat iedereen een bepaald soort ziekte heeft. De filosoof probeert zoveel mogelijk dit soort modellen aan de kant te zetten. De klant is niet 'het geval van een bepaalde categorie'. Eite: doceert o.a. aan psychologen. Wat hij als filosofisch consulent doet is echt anders. Het gaat om het helpen nadenken, de ander helpen in zijn eigen denkproces zonder enige verdere pretentie. Ad: een filosoof is een gediplomeerd vragensteller. Zeker 80% van een gesprek bestaat uit vraagzinnen. Vraag zaal: is dat ook niet het kenmerk van een goede psycholoog? Ida aan Dries en Mirjam: jullie hebben het beide gehad over verwarring stichten als één van de doelen van een filosofische praktijk. Doen jullie dat ook in je leergroepen. Komen mensen om in verwarring gebracht te worden? Miriam: in verwarring brengen is een fase, er is een achterliggend doel. Na het in verwarring brengen komt er een resultaat: nieuwe inzichten. Dries: verwarring is een middel om tot een mobile geest te komen. Bij een leergroep confronteer je de ander met andere denkwijzen. Eite: ziet dit anders. Klanten zijn vaak al verward genoeg. Hoe het gaat wordt bepaald door de klant zelf. Wat voor ons interessant is kan een gapende afgrond zijn voor de klant. Miriam: vraagt zich af of de verwarring waarop Eite doelt wel hetzelfde is als waar zij op doelt. Ida: Wat zijn de verschillen? Miriam: het gaat mij er om iemand bewust te maken van wat iemand in zichzelf heeft, wat voor hemzelf waar is. Ida: dit betekent dat je de ideologie hebt om op zoek te gaan naar de waarheid? Miriam: klopt. Het gaat mij er om kritisch denkend dichter bij de waarheid te komen. Dries: je kunt niet zonder vooroordelen, je start er altijd mee en in de loop van het gesprek moet je dat steeds kunnen bijstellen. Hij heeft overigens gemerkt dat het in een consult ook heel goed werkt als hij zelf de mening van een filosoof neerzet. Miriam: het werkt ook heel goed als je heel stellig een mening hebt.

Ida: is kwaliteit een mogelijkheid of is er alleen sprake van kwaliteit als het ook echt gerealiseerd wordt. Is het potentie of act? Edgar: het is en en. Het gaat bij kwaliteit om hulp bij het nadenken, confronteren, advocaat van de duivel spelen (dat kondig ik wel aan), gebruik maken van denkgereedschap van filosofen en resultaat voor de deelnemer. Uiteindelijk wordt er in het proces kwaliteit gerealiseerd. Het is iets van klant en filosoof samen. Ad: gelooft niet in professionele distantie. De klant heeft met mij te maken en ik geef dat altijd ook helder terug aan die klant. Ik tracteer hem op mijn eigen subjectiviteit, mijn persoonlijkheid en dat blijkt uitermate vruchtbaar. Ik blijf neutraal op het niveau van de waarheid. Ida: wat bedoel je met jouw eigen subjectiviteit? Ad: meesterschap, een hoge mate van intimiteit met jezelf, een hoge mate van transparantie met jezelf. Eite: dat kan toch niet direct zo door iedereen gedaan worden? Ad: ik doe dit al dertig jaar, ik heb veel coaching en training ondergaan. Er is een traject van mezelf ervaren aan vooraf gegaan. Vraag: dat klinkt alsof je hetzelfde wil als analisten? Ad: antwoord hierop met een volmondig ja. Vraag: is jouw meesterschap, transparantie met jezelf voldoende garantie voor kwaliteit? Vraag: welke stappen moet je nemen op weg naar deskundigheid? Dries: kwaliteit is meer dan deskundigheid en vaardigheden, het gaat om phronèsis (praktisch inzicht, praktische wijsheid). Phronèsis behoeft wel kennis en vaardigheden maar is toch meer.

Ida: wat denk je van het meesterschap van je collega's? Miriam: het is een vak, maar het hangt ook samen met je eigen vorming. Ze wil dat mensen gelukkiger worden en gooit dan ook de eigen subjectiviteit en het eigen leven zonodig op tafel. Adiaan: zelf het goede voorbeeld geven. Ida: hoe kom je aan die vooronderstellingen, waarom zou je het goede voorbeeld moeten geven? Adriaan: faciliteren om in contact te komen met hun diepere levensbestemming Eite: de veronderstelling van een diepere levensbestemming is bizar. Adriaan: beroept zich hierbij op zijn subjectief gevoel.

Ida: iedere filosoof heeft zijn eigen context en dat merk je. Is het een vak? Heb je deskundigheid nodig? Gaat het vooral om ervaring?. Vraag: kan elke filosoof zich niet duidelijk presenteren zodat de cliënt kan kiezen voor de invalshoek? Eite: professie, vak, mens, het onderscheid is erg moeilijk. Hoe scheid je het vak van de persoon die het uitoefent? Het lijkt mij van belang dat je voor klanten transparant bent. Vraag zaal: kan ik een bepaalde verwachting hebben van een filosoof? Plaats deze bijvoorbeeld mijn vraag in een breder kader? Ad: bij mij wel. Eite: laten zien dat iemand staat in een bepaalde traditie geeft een goed gevoel. Miriam: ik hanteer het "niets menselijks is mij vreemd" perspectief. Vraag zaal: wat is de grens tussen filosofie en psychologie? Ad: het is prettig dat je als filosoof van psychologie af weet. Iedere cliënt is anders, hoe meer kaders je hebt hoe meer je daarmee kunt spelen. Maar ik zal nooit een diagnose stellen. Eite: de demarcatie is heel scherp. Hij geeft daarvan een voorbeeld. Miriam: het gaat bij filosofie om gedachten, je aannames. Gevoelens spelen een rol in de zin dat je over de zin of gedachte daarachter kunt praten, de redelijkheid daarvan. Vraag zaal: verwijzen jullie naar de psycholoog/therapeut? Het blijkt dat alle filosofen dit doen als de persoon of de gestelde problematiek hiertoe aanleiding geeft. Een zekere kennis van de psychologie kan helpen om tot een goede doorverwijzing te komen.

Hierna sluit Ida het panel af.