De kwaliteit van een filosofisch caféVerslag workshop door Wim van der Vlist
Filosofisch café Arnhem
Het filosofisch café Arnhem bestaat intussen vijf jaar. Het wordt georganiseerd door een platform van filosofen in Oost-Gelderland, onder de naam "Wijzer in het Oosten". Het platform bestaat uit de volgende personen: Odette Claessens, Dick Kleinlugtenbelt, Sjef Langerwerf, Paul Peters, Grietjen van Spaendonck en Wim v.d. Vlist. Naast het filosofisch café organiseert het platform jaarlijks in de maand van de filosofie (april) een diner pensant en een filosofische middag in de Openbare Bibliotheek.
In de workshop stond het filosofisch café centraal. Het filosofisch café vindt elke 3e dinsdag van de maand plaats. De beoefening van de filosofie is gericht op alledaagse vraagstukken en/of actuele maatschappelijke onderwerpen. De afgelopen jaren zijn vele onderwerpen besproken, zoals democratie, welzijn en omgeving, het kwade, de liefde, grenzen van vrijheid, solidariteit, tolerantie, tijd, integratie en vrijmoedig spreken.
Het platform gebruikt verschillende manieren om het filosofische onderzoek te leiden. Vaste onderdelen in het filosofische café zijn: vooraf vastgesteld onderwerp, een korte inleiding op het onderwerp, het filosofische gesprek over het onderwerp en de evaluatie.
Tijdens de workshop werden 6 verschillende manieren waarop zo'n avond vorm kan krijgen kort besproken. De workshop werd bezocht door 7 deelnemers waarvan er een aantal zelf met ideeën rondlopen om een filosofisch café op te zetten.
Daardoor is veel aandacht gegaan naar de verwachtingen die je kunt hebben van een filosofisch café en de vorm die je daarvoor kunt kiezen.
Wijzer in het Oosten heeft niet gekozen voor de vrije vorm zoals o.a. Miriam Van Reijen dit doet in haar café: de bezoekers zelf op de avond zelf het thema laten bepalen en daar op doorgaan. Wij kiezen vooraf zelf het thema. Bezoekers kunnen wel een invloed hebben op de keuze van een volgend thema, zij kunnen dit kenbaar maken op het evaluatieformulier dat zij na afloop van een avond invullen.
Ondanks onze keuze van het thema kunnen de bezoekers tijdens de avond nog zeer veel richting bepalen in het vinden van de uiteindelijk te onderzoeken vraag.
Kwaliteit
Wat is nu de kwaliteit van dit café?
- het oordeel van de bezoekers ( zij vullen een evaluatieformulier in en scoren daarop, maar dat is altijd tussen de 7 en de 9)
- een oordeel over het proces: is er voldoende deelname geweest, hebben bezoekers op elkaar gereageerd, is er niet iemand die teveel dominant is geweest, bleef men bij het onderwerp.
- het filosofisch gehalte
2 en 3 bepalen wij als Wijzer in het Oosten zelf, daarbij evt. gecorrigeerd door 1
Wat betreft het filosofisch gehalte bleken een aantal deelnemers wat teleurgesteld over het filosofisch niveau dat je kunt bereiken. Dit bleek vooral toen ik een gedicht voor las wat we wel eens als opening voor een thema hebben gebruikt en de reacties die dit losmaakte op die avond. Het bleek dat bezoekers een aantal fundamentele filosofische onderscheidingen niet maken. Ik gaf aan dat op zo'n avond juist de uitkomst kan zijn dat er onderscheidingen te maken zijn
Het café Arnhem is laagdrempelig en we geven ook steeds aan dat filosofische kennis niet nodig is om mee te doen. Als filosofen/organisatoren leggen we ook, tijdens het onderzoek, weinig of geen verbanden met filosofen. Wellicht zou het de kwaliteit verhogen als we dat wel zouden doen. Onze nadruk ligt op dit moment op het betrekken van zoveel mogelijk bezoekers in het onderzoek naar een vraag en op de vorm van dit onderzoek zelf. Luistert men naar elkaar, gaat men op elkaar in, is er openheid. Het proces heeft daarbij voorrang boven de inhoud. Een avond is voor ons geslaagd als bezoekers in de pauze en na afloop druk met het onderwerp bezig blijven.
Afsluitend is er in de workshop gesproken over de vraag in hoeverre je als organiserend filosoof nu zelf ook op nieuwe ideeën komt tijdens zo'n filosofisch café. Mijn stelling dat dit niet of nauwelijks het geval is werd door de overige deelnemers bestreden.
| 
